Een gesprek met zegert de zeeuw, theatermaker, over het muziek-theater "judith en frank"

In de publicaties van het Karmatheater sta je te boek als regisseur. Eerst maar even ophelderen waar het verschil ligt tussen theatermaker en regisseur voordat we daarop verder gaan.

Met z'n allen maken we theater, acteurs, musici, kostuumnaaisters, decorbouwers en belichters. Als regisseur ben je één van de theatermakers. De rol van regisseur is mijn persoonlijke accent bij het “theater maken”. Liever spreek ik nog van artistieke leiding, degene die de voorwaarden schept dat de andere theatermakers in hun creativiteit kunnen komen. Dat is een andere functie dan men gewoonlijk kent van “de regisseur”, die vanuit zijn visie bepaalt hoe er geacteerd moet worden, hoe de theatermakers een toneelstuk vorm moeten geven. In de rol van artistiek leider biedt ik de creativiteit in mensen de ruimte. Van wat daar opbloeit - daar maken we dan theater mee. Ik ervaar dit niet als een vrijblijvende keuze om mijn rol in te vullen. Als we karma in het theater willen, dan moeten we ook rekening houden met de karmische aspecten van onszelf. Bij de acteurs is dit het eenvoudigste te zien. Zodra zij hun rol kunstzinnig-vrij kunnen neerzetten, brengen ze hun eigen karmische aspecten in. Dat geeft onmiddellijk diepgang aan hun rol. Allerhande vondsten over regie en tekst komen plotseling bovendrijven. De acteur creëert handelend zijn personage.

De regisseur die vanuit eigen visie regisseert moet zijn ideeën aanbrengen bij de acteurs. Uiteraard begrijpen acteurs heel vaak en vanzelfsprekend wat van hen gevraagd wordt. De acteur speelt het personage.

Hoeveel tijd kost dat niet, om zo'n creatief proces te laten opbloeien?

We hebben er 6 maanden wekelijks aan gewerkt, met een kleine onderbreking in de zomervakantie. De eerste opvoering was op 3 oktober jl. als onderdeel van de Karmaconferentie van het instituut voor biografiek en de antropo­sofische vereniging in Nederland. Het creatieve proces had zoveel opgeleverd dat we maar net de vorm konden vaststellen voor de datum van opvoering. De inkt van het laatste bedrijf was nog nat.
Vóór deze conferentie was er in 2007 en 2008 ook een Karmaconferentie waarbij we karmische aspecten in scène’s op het toneel hebben laten zien. De ervaringen van toen hebben natuurlijk ook veel bijgedragen aan dit avontuur. De conferenties besloegen anderhalve dag, met verschillende werkgroepen om het thema nader uit te werken of te beleven. De werkgroepleiders hebben ons tijdens onze voorbereidingen kunnen volgen en hebben daarbij teruggegeven wat ze zagen ontstaan, met terughouding van wat ze ervan vonden. Dat heeft veel ruimte gecreëerd om een visie te ontwikkelen hoe je karma in het dagelijks leven in een theatervorm kunt brengen. Dit avontuur heeft mij zeer bevestigd in mijn keuze voor de rol van artistiek leider.
In dit verband wil ik graag Michael Tsjechov noemen, die dit fenomeen in “Lessen voor acteurs” uitwerkt. Op de flap van zijn boek staat onder andere: “Hoewel de stijl soms wat ouderwets aan doet en het mensbeeld antroposofisch is getint, is dit een prachtig lesboek met een schat aan oefeningen waarin consequent gewerkt wordt aan twee essentiële voorwaarden voor acteren:
Het ontwikkelen van het voorstellingsvermogen en van het oprecht toneelspelen”.
Tsjechov wijst theatermakers een weg naar  “oprecht toneelspel”, dat is niet een rol spelen met de daarbij horende emoties, maar een personage creëren uit de eigen individualiteit. Dat is een vraag naar  karma in de rol van je personage.
Bij de samenstelling van ons gezelschap staat de ontmoeting centraal. Dat kan ook haast niet anders. Creatief samenwerken met karmische thema's eist een verbondenheid tussen “de lotgenoten”.

Judith en Frank zou een klassieke tragedie zijn.

Het stuk is inderdaad  in die vorm gegoten, getransponeerd naar de hedendaagse maatstaven zoals die algemeen zijn aanvaard. Van de vijf bedrijven zijn de eerste drie een aanloop naar een escalatie in het vierde bedrijf. Om van die escalatie tot een oplossing te komen dienen de personages ( = hoofdrolspelers) de wil te hebben om er ondanks alle conflicten en ogenschijnlijk tegenstrijdige belangen toch uit te komen, door met openheid en grote tegenwoordigheid van geest het conflict aan te gaan, inclusief de emoties. Niet om die emoties de vrije loop te laten of de gekwetstheid uit te acteren die in de eerste drie bedrijven is opgebouwd. Centraal staat het gezamenlijke doel waarvoor ze elkaar hebben ontmoet, daar is tegenwoordigheid van geest voor nodig, want dat is niet bij voorbaat helder tussen mensen. Dat bindt de emoties en maakt ze functioneel om tot een oplossing te komen: Het karma verschijnt.
Daarnaast geeft de uitgekristalliseerde vorm van de tragedie juist de mogelijkheid om er een geestelijke/karmisch aspect aan toe te voegen, dat wat zich afspeelt in de nacht. Maar ik ga niet alles prijs geven er moet nog iets verrassends blijven voor diegene  die dit leest en naar de voorstelling gaat kijken.

De voorstelling op 15 november was als snel uitverkocht en voor 50% overtekend. Hebben jullie een goudmijn aangeboord?

 

Met de interesse zijn we natuurlijk zeer verguld. Maar een goudmijn zal het in materiële zin niet worden. Door onze aanloop via de Karmaconferenties zijn een deel van onze onkosten betaald. De IONA stichting gaf ons een plezierige financiële duw in de rug om de drempel te nemen naar een openbare voorstelling. Maar nog steeds doen alle theatermakers het voor de vergoeding van de directe kosten, zoals de reiskosten en een pizza voor de voorstelling. Een theater huren, de publiciteit de kaartverkoop, etc. beslaan al 80% van de recette. Kostuums en decors zijn voor deze voorstelling creatief opgelost daar zou ik een volgende keer graag meer in investeren.
Iedereen van ons gezelschap doet het echter graag, al was het maar om iets meer van het eigen karma te begrijpen.